إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ «55»
ولىّ و سرپرست شما، ابي قيامت تنـها خداوند و پيامبرش و مؤمنانى هستند كه نماز را برپا مىدارند و در حال ركوع، زكات مىدهند.
نکته ها
در شأن نزول آيه آمده است: ابي قيامت سائلى وارد مسجد شد و از مردم درخواست كمك كرد. ابي قيامت كسى چيزى بـه او نداد. ابي قيامت حضرت على عليه السلام درون حالى كه بـه نماز مشغول بود، درون حال ركوع، انگشتر خود را بـه سائل بخشيد. درون تكريم اين بخشش، اين آيه نازل شد.
ماجراى فوق را ده نفر از اصحاب پيامبر مانند: ابن عباس، عمّار ياسر، جابربن عبداللّه، ابوذر، انسبن مالك، بلال و ... نقل كردهاند و شيعه و سنّى درون اين شأن نزول، توافق دارند. «1»
عمّار ياسر مىگويد: بعد از انفاق انگشتر درون نماز و نزول آيه بود كه رسولخدا صلى الله عليه و آله فرمود:
«مَن كنتُ مولاه فعلىّ مولاه». «2»
پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله درون غديرخم، براى بيان مقام حضرت على عليه السلام اين آيه را تلاوت فرمود. «3»
و خود على عليه السلام نيز براى حقّانيّت خويش، بارها اين آيه را مىخواند. «4» ابوذر كه خود شاهد ماجرا بوده است، درون مسجد الحرام براى مردم داستان فوق را نقل مىكرد. «5»
كلمـهى «ولى» درون اين آيه، بـه معناى دوست و ياور نيست، چون دوستى و يارى مربوط بـه همـه مسلمانان است، نـه آنان كه درون حال ركوع انفاق مىكنند.
امام صادق عليه السلام فرمودند: منظور از الَّذِينَ آمَنُوا ...، على عليه السلام و اولاد او عليهم السلام که تا روز قيامت هستند. بعد هركس از اولاد او بـه جايگاه امامت رسيد با اين ويژگى مثل اوست، آنان درون حال ركوع صدقه مىدهند. «6»
«1». الغدير، ج 2، ص 52، احقاقالحقّ، ج 2، ص 400 و كنزالعمّال، ج 6، ص 391.
«2». تفسير الميزان.
«3». تفسير صافى.
«4». تفسير الميزان.
«5». تفسير مجمعالبيان.
«6». كافى، ج 1، ص 288.
جلد 2 - صفحه 319
مرحوم فيض كاشانى درون كتاب نوادر، حديثى را نقل مىكند كه بر اساس آن ساير ا معصوم نيز درون حال نماز و ركوع بـه فقرا صدقه دادهاند كه اين عمل با جمع بودن كلمات «يُقِيمُونَ، يُؤْتُونَ، راكِعُونَ» سازگارتر است.
امام باقر عليه السلام فرمود: «خداوند پيامبرش را دستور داد كه ولايت على عليه السلام را مطرح كند و اين آيه را نازل كرد». «1»
بهترين معرّفى آن هست كه اوصاف وخصوصيّات كسى گفته شود ومخاطبان، خودشان مصداق آن را پيدا كنند. (آيه بدون نام بردن از على عليه السلام، اوصاف وافعال او را برشمرده است)
امام صادق عليه السلام فرمود: «على عليه السلام هزاران شاهد درون غدير خم داشت، ولى نتوانست حقّ خود را بگيرد، درون حالى كه اگر يك مسلمان دو شاهد داشته باشد، حقّ خود را مىگيرد!» «2»
ولايت فقيه درون راستاى ولايت امام معصوم است. درون مقبولهى عمربن حنظله ازامام صادق عليه السلام مىخوانيم: «به آن كس كه حديث ما را روايت كند و در حلال وحرام ما نظر كند و احكام ما را بشناسد، بنگريد. بعد به حكومت او راضى باشيد كه من او را بر شما حاكم قرار دادم. فانّى قد جعلته عليكم حاكماً .... «3»
پیـام ها
1- اسلام، هم دين ولايت هست و هم دين برائت. هم جاذبه دارد و هم عه.
آيات قبل، از پذيرش ولايت يهود و نصارا نـهى كرد، اين آيه مىفرمايد: خدا و رسول و كسى را كه درون ركوع انگشتر داد، ولىّ خود قرار دهيد. يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا ... إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ ...
2- از اينكه بـه جاى «اوليائكم»، «وليّكم» آمده، ممكن هست استفاده شود كه روح ولايت پيامبر و على عليهما السلام، شعاع ولايت الهى است. «وَلِيُّكُمُ»
«1». تفسير نورالثقلين وكافى، ج 1، ص 281.
«2». تفسير نورالثقلين.
«3». كافى، ج 1، ص 67.
جلد 2 - صفحه 320
3- درون قرآن معمولًا نماز وزكات درون كنار هم مطرح شده است؛ ولى درون اين آيه، هر دو بـه هم آميختهاند. (زكات درون حال نماز) «الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»
4- كسانى كه اهل نماز و زكات نيستند، حقّ ولايت بر مردم را ندارند. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ ... ( «إِنَّما»، نشانـهى انحصار ولايت درون افراد خاصّ است)
5- براى توجّه بـه محرومان، نماز هم مانع نيست. «يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ» (آرى، فقير نبايد از جمع مسلمانان دست خالى برگردد.)
6- ولايت از آنِ كسانى هست كه نسبت بـه اقامـهى نماز وپرداخت زكات پايدار باشد. يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ ... ( «يُقِيمُونَ» و «يُؤْتُونَ» نشانـه دوام است)
7- هرگونـه ولايت، حكومت و سرپرستيى كه از طريق خدا و رسول و امام نباشد، باطل است. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ ... (كلمـه «إِنَّما» علامت حصر است)
8- توجّه بـه خلق براى خدا درون حال نماز، با اقامـه نماز منافات ندارد. «يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»
9- كسى كه نسبت بـه فقرا بىتفاوت باشد، نبايد رهبر و ولىّ شما باشد. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ ... وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ
10- كارهاى جزئى (مثل انفاق انگشتر) نماز را باطل نمىكند. «يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ»
11- درون فرهنگ قرآن، بـه صدقه مستحبّى هم «زكات» گفته مىشود. «يُؤْتُونَ الزَّكاةَ»
12- ولايتها درون طول يكديگرند، نـه درون عرض يكديگر. ولايت بر مسلمانان، ابتدا از آنِ خداوند است، سپس پيامبر، آنگاه امام. إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا ...
تفسير نور(10جلدى)، ج2، ص: 321
[آیـه 55 سوره مائده - دانشنامـهی اسلامـی ابي قيامت]
نویسنده و منبع | تاریخ انتشار: Wed, 18 Jul 2018 05:34:00 +0000